Duidelijkheid is ook een vorm van liefde

We praten niet graag over de dood. Over wat er moet gebeuren nadat iemand overlijdt, al helemaal niet.

Toch kan juist het vooraf bespreken van wensen een vorm van zorg zijn voor de mensen die achterblijven.

Dat weet ik inmiddels uit eigen ervaring. Toen mijn vader overleed, hadden we zijn wensen niet besproken. Hij had een testament waarin was vastgelegd hoe het geld verdeeld moest worden. Maar over veel andere dingen was er eigenlijk niets afgesproken.

Wat moest er met zijn spullen gebeuren? Wie kreeg wat? Welke spullen hadden voor mij en mijn zus betekenis? En wat waren zijn eigen wensen geweest?

We wisten het niet.

En terwijl wij midden in ons verdriet zaten, kwamen daar allerlei praktische vragen en onduidelijkheden bij.

Achteraf dacht ik regelmatig: waarom heeft hij dit niet voor ons geregeld?

Niet omdat ik vond dat hij ons iets verschuldigd was. En ook niet omdat ik hem iets kwalijk wilde nemen. Het was vooral omdat ik op dat moment zo graag had gewild dat hij ons iets van duidelijkheid had nagelaten.

Als je rouwt, moet je al zoveel verwerken

Een overlijden brengt verdriet met zich mee. Maar daarnaast moeten nabestaanden vaak ook ontzettend veel regelen en beslissen.

Een uitvaart. Administratie. Financiën. De woning. Spullen. En soms ook ingewikkelde gesprekken binnen de familie.

Juist wanneer je emotioneel uitgeput bent, kan het zwaar zijn om keuzes te moeten maken waarvan je eigenlijk niet weet wat de overledene gewild zou hebben.

Wat zou hij/zij zelf hebben gewild? Zou hij/zij dit belangrijk hebben gevonden? Aan wie zou dit gegeven moeten worden? Dat zijn niet alleen praktische vragen. Er kunnen allerlei emoties onder zitten.

Liefde, schuldgevoel, boosheid of onmacht.

En soms ook oude familieverhoudingen.

Spullen zijn soms veel meer dan spullen

Een van de dingen die mij na het overlijden van mijn vader bezighielden, waren zijn spullen. Want wat voor de een misschien een gewoon een voorwerp is, kan voor een ander een herinnering aan iemand zijn.

Een foto. Een horloge. Een kledingstuk. Een meubelstuk. Een voorwerp dat diegene altijd gebruikte. Of iets kleins waarvan alleen jij weet waarom het zo belangrijk voor je is.

De financiële waarde van zo'n voorwerp zegt niets over de emotionele waarde. En juist daarom kunnen spullen na een overlijden veel emoties oproepen. Soms gaat een discussie over een voorwerp eigenlijk helemaal niet over dat voorwerp.

Het kan gaan over een herinnering. Over verbondenheid. Over het gevoel dat je iets van je dierbare wilt behouden. Of over de angst dat een stukje van die persoon verloren gaat.

Wat als familieverhoudingen ingewikkeld zijn?

In mijn eigen situatie speelde dat extra mee. Mijn relatie met de vrouw van mijn vader was niet goed. Daardoor werd het verdelen van spullen na zijn overlijden voor mij nog ingewikkelder.

Er was niet alleen het verdriet om mijn vader. Er was ook de vraag: wat gebeurt er nu met de dingen die voor mij met hem verbonden zijn?

Wanneer daar vooraf niets over is besproken, kan dat ontzettend machteloos voelen.

Misschien herken je dat. Of misschien juist helemaal niet. Want ook wanneer familiebanden goed zijn, kan een nalatenschap ingewikkelde emoties oproepen.

Een goede band voorkomt niet automatisch conflicten

We denken misschien: bij ons komt dat wel goed. Wij kunnen daar samen over praten.

En misschien is dat ook zo. Maar een overlijden verandert veel. Iedereen rouwt op zijn eigen manier. De ene persoon hecht waarde aan foto's, de andere aan sieraden en weer iemand anders aan geld of een bepaald meubelstuk.

Wat voor jou vanzelfsprekend voelt, kan voor je broer of zus heel anders zijn. En wanneer verwachtingen nooit zijn uitgesproken, kunnen die verschillen juist tijdens een periode van rouw voor spanning zorgen.

Daarom hoeft duidelijkheid niet alleen iets te zijn voor families waarin de verhoudingen moeilijk zijn. Ook binnen een liefdevolle familie kan het waardevol zijn om dingen vooraf te bespreken.

Duidelijkheid betekent niet dat je alles moet vastleggen

Misschien krijg je bij het lezen van deze blog het gevoel dat je nu meteen een testament moet laten maken en ieder bezit moet verdelen.

Dat is niet wat ik bedoel.

Duidelijkheid kan ook veel kleiner beginnen. Met een gesprek, een lijstje, een brief of misschien een paar uitvaartwensen. Je kunt ook vertellen welk voorwerp voor jou belangrijk is. En misschien ook uitleggen waarom. Of simpelweg aan je kinderen, partner of familie vragen: zijn er dingen waarvan jullie graag zouden willen weten wat ik ermee zou willen na mijn overlijden?

Niet alles hoeft juridisch vastgelegd te worden. Maar sommige dingen zijn wel de moeite waard om uit te spreken.

Mocht je meer willen weten over waar je aan kan denken bij het regelen van nalatenschap, dan kun je deze blog lezen.

Je kunt het verdriet niet wegnemen

Ik wil hierbij ook iets belangrijks zeggen. Geen enkel testament, lijstje of gesprek kan het verdriet na een overlijden voorkomen.

Toen mijn vader overleed, had geen enkele regeling ervoor kunnen zorgen dat ik hem minder miste. En geld of spullen kunnen iemand natuurlijk nooit terugbrengen.

Ik heb inmiddels mijn eigen manieren gevonden om mijn vader dichtbij te voelen. Mijn motortochten zijn daar bijvoorbeeld een onderdeel van. Dat zijn mijn eigen rituelen geworden: manieren waarop ik onze band op een andere manier blijf ervaren.

Maar in die eerste periode van rouw had het voor mij wel verschil kunnen maken als bepaalde dingen duidelijk waren geweest. Als ik had geweten welke spullen voor hem belangrijk waren. Als bepaalde keuzes al besproken waren of als er minder vragen waren geweest waar niemand het antwoord op wist.

Duidelijkheid had mijn verdriet niet kleiner gemaakt. Maar misschien had het wel wat extra onrust weggenomen.

Duidelijkheid is ook een vorm van liefde

Misschien is dat uiteindelijk wat ik met deze blog wil meegeven. Praten over je overlijden betekent niet dat je bezig bent met doodgaan. Het kan ook betekenen dat je nadenkt over de mensen die achterblijven.

Je kunt zeggen: Dit vind ik belangrijk, hier zou ik graag willen dat jullie rekening mee houden. Dit voorwerp betekent veel voor mij. Of misschien: dit zou ik graag willen bij mijn afscheid.

Daarmee neem je het verdriet niet weg. Maar je geeft je nabestaanden misschien wel iets heel waardevols: duidelijkheid op een moment waarop er al zoveel onzeker is.

Begin gewoon met één gesprek

Je hoeft niet alles in één keer te bespreken. Misschien begin je vanavond gewoon met je partner. Of vraag je je ouders eens naar hun wensen.

Niet omdat er iets staat te gebeuren. Maar omdat de dood onderdeel is van het leven.

Je kunt bijvoorbeeld beginnen met: Ik ben de laatste tijd eens gaan nadenken over wat ik eigenlijk geregeld heb. Heb jij hier weleens over nagedacht?

Dat hoeft geen zwaar gesprek te worden. Misschien ontstaat er juist een mooi gesprek over herinneringen, familie en wat jullie belangrijk vinden. En misschien ontdek je onderwerpen waar je later nog eens op terug wilt komen.

Dat is allemaal goed. Het belangrijkste is dat het geen taboe hoeft te zijn.

Tot slot

Toen ik twintig was, had ik waarschijnlijk nooit gedacht dat ik jaren later zelf zo zou nadenken over wat ik vooraf zou willen regelen.

Mijn vader had waarschijnlijk ook niet kunnen voorspellen welke vragen er na zijn overlijden zouden ontstaan.

Je kunt nu eenmaal niet alles voorzien.

Maar je kunt wel proberen om de mensen van wie je houdt iets meer houvast te geven. Niet omdat je het verdriet daarmee kunt voorkomen. Niet omdat spullen of geld het belangrijkste zijn.

Maar omdat liefde soms ook zit in de dingen die je voor een ander probeert te verduidelijken voordat die ander ze zelf moet uitzoeken.

Duidelijkheid is ook een vorm van liefde.

Liefs, Robin