Rouwrituelen: hoe blijf je verbonden met iemand die er niet meer is?

Vorige week reed ik weer mee met de motortocht. Iets wat ik vroeger samen met mijn vader deed. Als kind zat ik achterop bij hem. Ik hoefde alleen maar op te stappen en mee te rijden. Inmiddels heb ik zelf mijn motorrijbewijs en rijd ik zelf mee.

Het lijkt misschien een klein ding. Maar voor mij heeft het veel betekenis.

Tijdens zo’n motortocht kan ik genieten van het rijden, trots zijn op wat ik zelf heb bereikt en tegelijkertijd mijn vader missen.

Trots én verdriet.
Verbondenheid én gemis.

En juist die combinatie zegt veel over hoe rouw kan voelen.

Je relatie stopt niet wanneer iemand overlijdt

Wanneer iemand overlijdt, stopt de relatie die je met die persoon had niet ineens. De manier waarop je verbonden bent, verandert wel.

Vroeger kon ik mijn vader bellen. We konden samen motorrijden, ergens naartoe gaan of verhalen delen. Dat kan niet meer. Maar dat betekent niet dat hij geen onderdeel meer is van mijn leven.

Ik kan nog steeds aan hem denken. Herinneringen ophalen. In gedachten tegen hem praten. Tradities voortzetten. Of dingen doen die we vroeger samen deden.

Ook de waarden en gewoontes die ik van hem heb meegekregen, zijn een onderdeel van wie ik vandaag ben.

Binnen de rouwpsychologie wordt dit ook wel continuing bonds genoemd: een blijvende band met iemand die is overleden.

Wat zijn continuing bonds?

De term continuing bonds betekent letterlijk: blijvende banden. Binnen de moderne rouwpsychologie wordt steeds meer erkend dat rouwen niet alleen gaat over loslaten. Wanneer iemand belangrijk voor je is geweest, kan de relatie op een andere manier blijven bestaan.

Niet meer in de vorm van samen zijn, maar bijvoorbeeld in herinneringen, gedachten, tradities, waarden en betekenisvolle momenten.

Een blijvende band betekent dan ook niet dat je in het verleden blijft hangen. Je kunt juist verdergaan met wat iemand voor je heeft betekend.

De liefde en verbondenheid kunnen onderdeel worden van wie je vandaag bent.

Een rouwritueel kan die verbinding voelbaar maken

Een rouwritueel kan helpen om iets wat van binnen gebeurt, zichtbaar of voelbaar te maken.

Dat hoeft helemaal niet groot of ingewikkeld te zijn.

Een rouwritueel kan bijvoorbeeld zijn:

• een kaars aansteken op een bijzondere dag;

• ieder jaar naar een bepaalde plek gaan;

• een favoriet gerecht koken;

• naar een lied luisteren dat bij iemand past;

• een verjaardag op een bepaalde manier herdenken;

• een hobby of traditie voortzetten.

Het hoeft ook niet per se als een ‘ritueel’ te voelen.

Voor mij is de motortocht geen moment waarop ik bewust denk: nu ga ik rouwen. Ik ga gewoon motorrijden. Maar juist tijdens het rijden kan ik voelen wat deze activiteit voor mij betekent. Ik doe iets wat mijn vader en ik vroeger samen deden, maar nu op mijn eigen manier.

Een rouwritueel hoeft niet verdrietig te zijn

Misschien is dat wel een van de mooiste dingen aan rouwrituelen. Je hoeft tijdens zo’n moment niet alleen verdriet te voelen. Ik kan tijdens een motortocht genieten, lachen en trots zijn.

En tegelijkertijd mijn vader missen. Het verlangen voelen om samen te rijden. Wensen dat hij kon zien dat ik inmiddels zelf mijn motorrijbewijs heb. Die gevoelens sluiten elkaar niet uit.

Je kunt blij zijn én iemand missen.

Trots zijn én verdriet voelen.

Genieten én tegelijkertijd denken: was je hier maar bij geweest.

Rouw is niet alleen verdriet.

Hoe vind je een rouwritueel dat bij jou past?

Je hoeft niet op zoek naar het perfecte ritueel. Begin liever bij jullie relatie.

Je kunt jezelf bijvoorbeeld deze vragen stellen:

1. Wat deed je vroeger samen?

Misschien wandelden jullie, kookten jullie, gingen jullie naar voetbal, reden jullie motor of luisterden jullie samen naar muziek.

2. Was er een plek, activiteit, gerecht, muziek of traditie die jullie deelden?

Soms zit betekenis juist in iets heel gewoons.

3. Wat was belangrijk in jullie relatie?

Misschien was dat humor, natuur, sport, muziek, koken, reizen of gewoon samen zijn.

En misschien is er iets waarvan je denkt:

Dit zou ik nu graag met jou willen delen.

Juist daar kan een persoonlijk rouwritueel ontstaan.

Ik kan niet meer samen met mijn vader motorrijden. Maar ik kan wel zelf op de motor stappen en iets meenemen van wat we vroeger samen deelden.

Een rouwritueel mag veranderen

Een ritueel hoeft niet precies hetzelfde te blijven. Sommige tradities veranderen mee met jouw leven. Vroeger zat ik achterop.

Nu zit ik zelf aan het stuur.

En misschien is dat eigenlijk wel een mooie metafoor voor rouw.

Hetzelfde verbonden gevoel, maar in een andere vorm.

Mijn vader rijdt niet meer. Ik wel. En toch kan iets van onze gezamenlijke geschiedenis nog steeds met me meegaan.

Rouwrituelen geven ruimte aan wat belangrijk blijft

Een rouwritueel hoeft geen manier te zijn om iemand vast te houden in het verleden.

Het kan juist een manier zijn om mee te nemen wat die persoon voor jou heeft betekend.

Want iemand kan onderdeel blijven van je leven, ook wanneer diegene er fysiek niet meer is.

Misschien is jouw rouwritueel een lied.

Een wandeling.

Een gerecht.

Een bepaalde plek.

Een jaarlijkse traditie.

Of misschien iets heel anders.

Er is geen goed of fout.

Het belangrijkste is dat het betekenis heeft voor jou. En als je nog niet weet wat dat zou kunnen zijn, hoeft dat ook niet. Soms ontstaat een ritueel vanzelf, op een moment waarop je merkt:

Dit voelt als iets van ons.

Tot slot

Mijn vader rijdt niet meer naast me. Maar wanneer ik tijdens zo’n motortocht op mijn motor zit, voelt het soms alsof ik iets van hem met me meedraag.

Niet omdat ik hem probeer vast te houden in het verleden. Maar omdat onze relatie onderdeel is geworden van wie ik vandaag ben. En misschien is dat wel wat een rouwritueel kan doen.

Want het brengt iemand niet terug. Maar het kan wel een manier zijn om de liefde, herinneringen en verbondenheid een plek te geven in je leven zoals het nu is. De relatie is veranderd.

Maar de betekenis ervan hoeft niet te verdwijnen.

Als je merkt dat je op zoek bent naar een manier om jouw verbondenheid met iemand die je mist vorm te geven, kan het helpen om daar samen bij stil te staan. Soms ontstaat een persoonlijk rouwritueel juist wanneer je onderzoekt wat jullie relatie zo bijzonder maakte.

Liefs, Robin