Wat kun je regelen vóór een overlijden? Een praktisch overzicht voor jezelf en je nabestaanden
De meeste mensen weten waarschijnlijk wel dat het verstandig kan zijn om bepaalde zaken voor een overlijden te regelen.
Maar zodra je jezelf afvraagt: wat moet ik dan eigenlijk regelen?
Dan wordt het al snel ingewikkeld.
Een testament? Uitvaartwensen? Een overlijdensrisicoverzekering?Belangrijke documenten? Wachtwoorden en digitale accounts? Een levenstestament?
Zelf werd ik hier voor het eerst echt mee geconfronteerd toen mijn vader overleed. Ik was twintig jaar oud. Mijn vader was ziek voordat hij overleed, maar we hadden het eigenlijk nooit uitgebreid gehad over wat er allemaal geregeld was. Of over wat hij belangrijk vond.
Na zijn overlijden ontstonden daardoor veel vragen. Over spullen. Over geld. Over praktische zaken.
En dat zijn precies de vragen waar je op dat moment misschien helemaal niet mee bezig wilt zijn.
Je zit midden in een rouwproces. Je probeert te begrijpen wat er is gebeurd. Je mist iemand. Misschien moet je afscheid nemen van een toekomst die je samen voor je zag.
En ondertussen moet er ook van alles geregeld worden. Dat kan ontzettend veel en beladen voelen.
Juist die ervaring heeft ervoor gezorgd dat ik me later steeds vaker ben gaan afvragen: wat kun je eigenlijk vooraf regelen?
Ook in mijn eigen leven ben ik daar steeds meer over gaan nadenken. Mijn partner en ik hebben bijvoorbeeld onlangs een overlijdensrisicoverzekering afgesloten voor onze woning.
Maar dat riep bij mij vooral nieuwe vragen op.
Wat is er eigenlijk allemaal mogelijk? Wat is verstandig? En wat zou het voor de mensen die achterblijven makkelijker kunnen maken?
Ik ben zelf ook nog volop aan het ontdekken wat bij mijn situatie past.
Maar juist daarom wilde ik deze praktische gids schrijven. Niet omdat iedereen alles moet regelen. En ook niet omdat er één checklist bestaat die voor iedereen werkt.
Iedere situatie is anders.
Wat verstandig is, hangt af van jouw persoonlijke situatie. Deze blog is daarom geen juridisch of financieel advies, maar een overzicht van onderwerpen waar je over na kunt denken.
Misschien helpt het om te weten welke mogelijkheden er überhaupt zijn.
Wat kun je regelen voor je nabestaanden?
Wanneer we nadenken over een overlijden, denken we vaak als eerste aan een testament of een uitvaart.
Maar er zijn meer praktische zaken die voor nabestaanden belangrijk kunnen zijn.
1. Zorg voor een overzicht van belangrijke zaken
Stel je voor dat iemand na jouw overlijden moet uitzoeken hoe jouw administratie in elkaar zit.
Waar liggen belangrijke documenten? Welke verzekeringen heb je? Bij welke bank heb je een rekening? Welke abonnementen lopen er? Zijn er lopende contracten?
Voor nabestaanden kan het enorm helpen wanneer er een overzicht bestaat van belangrijke zaken.
Denk bijvoorbeeld aan:
bankrekeningen;
verzekeringen;
hypotheek of huurcontract;
pensioen;
belangrijke abonnementen;
lopende contracten;
schulden;
belangrijke documenten;
contactgegevens van belangrijke instanties.
Je hoeft niet alle details in een document te zetten.
Maar het kan al veel duidelijkheid geven wanneer iemand weet wat er is en waar belangrijke informatie te vinden is.
De Rijksoverheid biedt een overzicht waarmee je kunt bekijken welke zaken voor jouw persoonlijke situatie relevant kunnen zijn.
2. Denk na over een testament
Een testament is niet voor iedereen verplicht of noodzakelijk.
Wanneer je geen testament hebt, bepaalt de wet wie jouw erfgenamen zijn. Met een testament kun je zelf vastleggen wat er met jouw nalatenschap gebeurt.
Je kunt bijvoorbeeld bepalen wie bepaalde bezittingen krijgt, een executeur aanwijzen om taken rondom de nalatenschap af te handelen of vastleggen wie voor minderjarige kinderen zorgt wanneer beide ouders overlijden.
Een testament kan bijvoorbeeld extra belangrijk zijn wanneer je:
ongehuwd samenwoont;
kinderen hebt;
een samengesteld gezin hebt;
bepaalde spullen aan specifieke mensen wilt nalaten;
specifieke wensen hebt over je nalatenschap.
Een testament is altijd persoonlijk maatwerk.
Daarom kan het verstandig zijn om hierover met een notaris te praten.
3. Denk niet alleen aan geld, maar ook aan persoonlijke spullen
Wanneer we het over een nalatenschap hebben, denken we vaak aan geld.
Maar sommige spullen hebben een waarde die je niet in euro's kunt uitdrukken.
Een horloge van opa. Een oude jas. Een receptenboek met handgeschreven aantekeningen. Een motor. Een fotoalbum. Een sieraad.
Voor de één is het misschien gewoon een voorwerp. Voor de ander kan het een tastbare herinnering zijn aan iemand die er niet meer is. Daarom kan het helpend zijn om vooraf na te denken over spullen die voor jou een bijzondere betekenis hebben.
Wil je dat een bepaald voorwerp bij iemand terechtkomt? Of vind je het vooral belangrijk dat je naasten weten welke betekenis het voor jou heeft?
Niet alles hoeft officieel vastgelegd te worden. Maar sommige wensen kunnen veel duidelijkheid geven wanneer ze vooraf worden uitgesproken of opgeschreven.
En misschien nog belangrijker: het kan voorkomen dat de mensen die achterblijven later zelf moeten proberen te raden wat jij belangrijk zou hebben gevonden.
Op dit onderwerp kom ik later nog uitgebreider terug in een blog over waarom conflicten na een overlijden vaak niet alleen over geld gaan.
4. Vergeet je digitale nalatenschap niet
Een steeds groter deel van ons leven speelt zich digitaal af.
Denk aan:
je telefoon;
laptop;
e-mail;
digitale foto's;
cloudopslag;
sociale media;
online abonnementen;
digitale documenten.
Maar weet iemand anders eigenlijk waar jouw belangrijke foto's staan? Of welke accounts je hebt? En wat wil je dat er na je overlijden met deze accounts gebeurt?
Ook hierover kun je vooraf nadenken.
In een testament kun je bijvoorbeeld vastleggen wat er na je overlijden met digitale bestanden en sociale media-accounts moet gebeuren.
Maar misschien begint het nog eenvoudiger met deze vraag:
Zou iemand die ik vertrouw weten waar belangrijke digitale zaken te vinden zijn?
Wat kun je vastleggen over je eigen wensen?
Naast de praktische zaken voor je nabestaanden kun je ook nadenken over wat jij zelf belangrijk vindt.
Niet alleen: Wat gebeurt er met mijn spullen?
Maar ook: Wat vind ik zelf belangrijk?
5. Denk na over je wensen rondom je uitvaart
Je kunt zelf nadenken over hoe je afscheid eruit zou mogen zien.
Bijvoorbeeld:
wil je begraven of gecremeerd worden?
welke muziek vind je belangrijk?
wil je een groot of juist klein afscheid?
zijn er bepaalde mensen die je graag aanwezig zou willen hebben?
zijn er rituelen of tradities die voor jou betekenisvol zijn?
Je kunt je uitvaartwensen zelf vastleggen in een verklaring. Die verklaring moet je ondertekenen en dateren. Een uitvaartverzekering is daarbij niet verplicht.
Je hoeft overigens niet alles tot in detail te bedenken.
Misschien weet je alleen dat je bepaalde muziek mooi vindt. Of dat je liever een informeel afscheid wilt.
Ook dat kan al waardevolle informatie zijn voor de mensen die later keuzes moeten maken.
6. Denk na over medische en persoonlijke wensen
Een onderwerp waar veel mensen niet meteen bij stilstaan, is wat er gebeurt wanneer je nog leeft, maar zelf tijdelijk of langdurig niet meer in staat bent om belangrijke beslissingen te nemen.
Je kunt bijvoorbeeld nadenken over:
wie je vertrouwt om namens jou mee te denken;
wensen rondom zorg;
financiële beslissingen wanneer je dat zelf niet meer kunt nemen;
persoonlijke wensen voor een eventuele laatste levensfase.
Hierbij wordt vaak gesproken over een levenstestament. Dat is iets anders dan een gewoon testament.
Een testament gaat over wat er na je overlijden gebeurt. Een levenstestament gaat over afspraken en wensen voor de periode waarin je nog leeft, maar mogelijk zelf niet meer alles kunt regelen.
Omdat dit heel persoonlijk is, kan het verstandig zijn om je hierover goed te laten informeren door bijvoorbeeld een notaris.
7. Kijk naar de financiële gevolgen voor de mensen die achterblijven
Dit was voor mijzelf een belangrijk onderwerp om over na te denken.
Mijn partner en ik hebben onlangs een overlijdensrisicoverzekering afgesloten voor onze woning. Dat zette mij aan het denken.
Want wat gebeurt er financieel wanneer één van ons wegvalt? Kan de ander dan in de woning blijven wonen? Zijn er voldoende financiële middelen?
Een overlijdensrisicoverzekering is iets anders dan een uitvaartverzekering. Wat voor jou verstandig is, hangt af van je persoonlijke situatie.
Je kunt jezelf bijvoorbeeld afvragen:
Wat gebeurt er met onze hypotheek wanneer ik overlijd?
Is mijn partner financieel afhankelijk van mijn inkomen?
Hebben we kinderen die financieel afhankelijk zijn?
Welke verzekeringen hebben we al?
Zijn er financiële zaken die mijn partner of familie moet weten?
Dit betekent niet dat iedereen dezelfde verzekering nodig heeft.
Maar het kan wel waardevol zijn om inzicht te krijgen in je eigen situatie.
Wat hoef je niet allemaal te regelen?
Misschien heb je na het lezen van bovenstaande het gevoel dat je een enorme lijst moet afwerken.
Maar dat is niet de bedoeling.
Niet iedereen heeft een testament nodig. Niet iedereen heeft een uitvaartverzekering nodig. Niet iedereen hoeft een levenstestament op te stellen. En niet iedereen wil alle wensen vooraf tot in detail vastleggen.
Wat verstandig is, hangt af van jouw persoonlijke situatie.
Het doel van deze blog is dus niet om je te vertellen wat je allemaal moet regelen. Maar om je inzicht te geven in wat er mogelijk is.
Daarna kun je zelf bepalen wat bij jou past.
Wat bespreek je met elkaar?
Je kunt alles juridisch goed vastleggen.
Maar soms zijn er ook dingen die niet in een officieel document staan. Persoonlijke wensen, gedachten, verwachtingen. Dingen die iemand belangrijk vindt.
Daarom kan het waardevol zijn om niet alleen documenten te regelen, maar ook met elkaar in gesprek te gaan.
8. Praat niet alleen over documenten, maar ook over wensen
Een gesprek over overlijden hoeft niet meteen heel zwaar te beginnen.
Je hoeft niet te zeggen: Wat wil je dat er gebeurt als je doodgaat?
Je kunt ook beginnen met kleinere vragen.
Bijvoorbeeld:
Heb je eigenlijk ooit nagedacht over hoe jouw uitvaart eruit zou zien?
Zijn er spullen waar je een bijzondere betekenis aan hecht?
Weet iemand waar jouw belangrijke documenten liggen?
Wat zou je graag willen dat wij van jou weten?
Heb je nagedacht over wat er met je foto's of online accounts moet gebeuren?
Soms begint een groot gesprek gewoon met een kleine vraag.
9. Hoe begin je zo'n gesprek met je ouders of partner?
Misschien vind je het lastig om hierover te beginnen. Dat is heel begrijpelijk.
Je kunt het gesprek bijvoorbeeld vanuit jezelf openen.
Zeg bijvoorbeeld:
Ik ben zelf aan het nadenken over wat ik allemaal geregeld heb. Daardoor vroeg ik me af of jullie hier eigenlijk weleens over hebben nagedacht.
Of:
Ik las laatst iets over wat je allemaal kunt regelen voor je nabestaanden. Ik realiseerde me dat ik eigenlijk niet weet wat jullie wensen zijn.
Door vanuit je eigen gedachten te beginnen, voelt het gesprek vaak minder alsof je iemand ondervraagt.
En verwacht niet dat alles in één gesprek besproken hoeft te worden. Misschien hebben jullie het vandaag over uitvaartwensen. En komt een gesprek over belangrijke spullen pas maanden later.
Dat is helemaal prima.
En als iemand ernstig ziek is?
Wanneer iemand ernstig ziek is, kunnen gesprekken over praktische zaken extra beladen voelen. Misschien weet iedereen dat het overlijden dichterbij komt.
Maar dat betekent niet automatisch dat iemand daar op ieder moment over wil praten.
Probeer daarom aan te sluiten bij degene om wie het gaat.
Je kunt bijvoorbeeld vragen:
Is er iets waar je je zorgen over maakt?
Zijn er dingen die je graag geregeld zou willen hebben?
Zijn er wensen waarvan je wilt dat wij die kennen?
Vind je het fijn als ik met je meedenk?
Soms wil iemand heel graag alles bespreken. En soms juist helemaal niet. Ook dat mag er zijn.
Niet alles hoeft besproken te worden omdat jij het graag wilt weten. De wensen en grenzen van degene die ziek is, blijven belangrijk.
Misschien is het belangrijkste niet dat je alle antwoorden krijgt. Maar dat je laat merken: als je hierover wilt praten, dan ben ik er.
Een eerste overzicht om over na te denken
Misschien helpt het om alles nog eens kort op een rij te zetten.
Voor je nabestaanden
Weten zij waar belangrijke documenten te vinden zijn?
Hebben zij een overzicht van belangrijke financiële zaken?
Weet iemand welke verzekeringen je hebt?
Heb je nagedacht over een testament?
Zijn er persoonlijke spullen met een bijzondere betekenis?
Is je digitale nalatenschap overzichtelijk?
Over je eigen wensen
Heb je wensen rondom je uitvaart?
Heb je nagedacht over medische en persoonlijke wensen?
Weet je wat er financieel gebeurt wanneer jij wegvalt?
Zijn er verzekeringen die je wilt bekijken?
Heb je belangrijke wensen ergens vastgelegd?
Om met elkaar te bespreken
Weten je naasten wat jij belangrijk vindt?
Weet jij wat jouw partner, ouders of andere dierbaren belangrijk vinden?
Zijn er verwachtingen die nu nog onuitgesproken zijn?
Weet iemand waar belangrijke informatie te vinden is?
Zijn er onderwerpen waar je eigenlijk eens samen over zou willen praten?
Tot slot
Niet alles hoeft vandaag geregeld te worden.
Misschien lees je deze blog en ontdek je dat je al veel goed hebt geregeld. Of misschien realiseer je je juist dat er onderwerpen zijn waar je nog nooit over hebt nagedacht.
Dat is precies waarom ik deze blog wilde schrijven.
Toen mijn vader overleed, ontdekte ik hoe ingewikkeld het kan zijn om antwoorden te moeten zoeken op een moment waarop je daar emotioneel eigenlijk helemaal geen ruimte voor hebt.
Juist daarom ben ik nu zelf ook steeds meer bezig met de vraag:
Wat kan ik regelen? En wat zou ik mijn nabestaanden graag mee willen geven?
Ik denk niet dat alles vooraf geregeld hoeft te zijn.
Maar ik geloof wel dat het kan helpen om te weten welke mogelijkheden er zijn.
Misschien hoef je vandaag nog niets te regelen. Misschien is het genoeg om één onderwerp op te schrijven waar je later eens naar wilt kijken. Of om één gesprek te beginnen.
Want soms begint duidelijkheid simpelweg met weten waar je over na zou kunnen denken.
Liefs, Robin